2024-25 मध्ये 36 प्रादेशिक राजकीय पक्षांच्या एकूण उत्पन्नात 51.57% घट नोंदवली गेली आहे. या पक्षांचे एकूण उत्पन्न 1,192.94 कोटी रुपये होते, तर 2023-24 मध्ये ते 2,463.17 कोटी रुपये होते. म्हणजेच, एका वर्षात 1,270.23 कोटी रुपयांची घट झाली. नवी दिल्लीत जारी केलेल्या ADR च्या अहवालानुसार, 36 पैकी 21 प्रादेशिक पक्षांनी त्यांच्या घोषित उत्पन्नापेक्षा जास्त खर्च केला. या पक्षांचा एकूण खर्च 1,433.07 कोटी रुपये होता, जो एकूण उत्पन्नापेक्षा सुमारे 240.12 कोटी रुपये जास्त होता. हा उत्पन्नापेक्षा सुमारे 20% जास्त खर्च होता. ADR ने 27 मे रोजी हा अहवाल जारी केला. यात निवडणूक आयोगाच्या वेबसाइटवर उपलब्ध असलेल्या 36 मान्यताप्राप्त प्रादेशिक पक्षांच्या ऑडिट अहवालाचे विश्लेषण करण्यात आले. ADR नुसार, 67 प्रादेशिक पक्षांपैकी 31 पक्षांनी 31 ऑक्टोबर 2025 च्या निश्चित मुदतीनंतर 207 दिवसांनीही त्यांचे ऑडिट अहवाल वेबसाइटवर अपलोड केले नव्हते. प्रादेशिक पक्षांमध्ये सर्वाधिक उत्पन्न तेलुगु देशम पार्टी म्हणजेच TDP चे होते. पक्षाने 228.31 कोटी रुपयांचे उत्पन्न घोषित केले, जे एकूण उत्पन्नाच्या 19.14% आहे. त्यानंतर ऑल इंडिया तृणमूल काँग्रेस म्हणजेच AITC चे उत्पन्न 219.35 कोटी रुपये आणि YSR काँग्रेसचे उत्पन्न 140.39 कोटी रुपये होते. खर्चाच्या बाबतीत YSR काँग्रेस आघाडीवर होती. पक्षाने 340.20 कोटी रुपये खर्च केले. त्यानंतर बिजू जनता दल म्हणजेच BJD ने 288.44 कोटी रुपये आणि AITC ने 227.59 कोटी रुपये खर्च केले. YSR काँग्रेसने उत्पन्नापेक्षा 142.33% जास्त खर्च केले YSR काँग्रेसने आपल्या उत्पन्नापेक्षा 199.82 कोटी रुपये जास्त खर्च केले. हे तिच्या उत्पन्नापेक्षा 142.33% जास्त आहे. याशिवाय AITC, BRS, JD(U), BJD आणि समाजवादी पक्षानेही उत्पन्नापेक्षा जास्त खर्च नोंदवला. 15 असे पक्ष होते ज्यांनी आपल्या उत्पन्नाचा काही भाग खर्च केला नाही. TDP ने सर्वाधिक 166.98 कोटी रुपये वाचवले. त्यानंतर महाराष्ट्र नवनिर्माण सेना म्हणजेच MNS ने 36.27 कोटी रुपये आणि AIADMK ने 35.86 कोटी रुपये खर्च न करता ठेवले. प्रादेशिक पक्षांच्या कमाईचा सर्वात मोठा स्रोत देणग्या आणि ऐच्छिक योगदान होते. एकूण उत्पन्नापैकी 702.36 कोटी रुपये म्हणजेच 58.88% हिस्सा देणग्या आणि योगदानातून आला. AITC ला सर्वाधिक 184.08 कोटी रुपयांची देणगी मिळाली. त्यानंतर YSR काँग्रेसला 140.05 कोटी रुपये आणि TDP ला 85.20 कोटी रुपयांचे योगदान मिळाले. याव्यतिरिक्त, व्याजातून मिळणारे उत्पन्न 277.21 कोटी रुपये होते, जे एकूण उत्पन्नाच्या 23.24% आहे. निवडणूक खर्च आणि प्रशासकीय खर्च हे खर्चाचे सर्वात मोठे घटक होते. 15 प्रादेशिक पक्षांनी त्यांच्या एकूण खर्चाच्या 55% पेक्षा जास्त भाग निवडणुकांवर खर्च केला. YSR काँग्रेसने एकट्याने निवडणूक प्रचारावर 299.92 कोटी रुपये खर्च केले. त्यानंतर BJD ने 270.66 कोटी रुपये आणि भारत राष्ट्र समिती म्हणजेच BRS ने 147.99 कोटी रुपये निवडणूक प्रचारावर खर्च केले. 21 पक्षांनी उशिरा अहवाल सादर केला ADR ने लेखापरीक्षण अहवाल सादर करण्यास झालेल्या विलंबाचा मुद्दाही उपस्थित केला. 15 पक्षांनी वेळेवर अहवाल सादर केला, तर 21 पक्षांनी दोन ते 96 दिवसांच्या विलंबाने अहवाल सादर केला. अहवालानुसार, DMK, शिवसेना, शिवसेना (UBT), NCP आणि जम्मू-काश्मीर नॅशनल कॉन्फरन्स यांसारख्या मोठ्या पक्षांचे 2024-25 चे लेखापरीक्षण अहवाल निवडणूक आयोगाच्या वेबसाइटवर उपलब्ध नव्हते. ADR ने शिफारस केली आहे की, राजकीय पक्षांसाठी खुलासेचे नियम अधिक कठोर केले जावेत. संस्थेने देणगीदारांच्या माहितीमध्ये अधिक पारदर्शकता आणि वेळेवर ऑडिट अहवाल सादर न करणाऱ्या पक्षांवर कठोर कारवाईची मागणी केली आहे.
